28 februari 2009

De schaamte voorbij, tot het komisch wordt

"Kijk goed uit met wie je trouwt!" Stevie was nog wel zo goed gewaarschuwd door haar moeder voor ze met Martin trouwde. Het mocht echter niet baten. Jarenlang zijn ze gelukkig, tot Martin vergeetachtig wordt en verliefd op een geit. Dit bizarre gegeven werkte Edward Albee uit tot een toneelstuk, waarin de lach het wint van de schaamte. Bij het Onafhankelijk Toneel verliest het schrijnende het in deze tragikomedie van de humor.

Op het oog gaat het fantastisch: Martin en Stevie zijn gelukkig getrouwd, hun homoseksuele zoon wordt geaccepteerd, Martin wint een belangrijke prijs voor zijn architectuur én hij wordt 50. Reden genoeg om hem in een speciale televisie-uitzending te eren. Huisvriend Ross komt het portret bij hen thuis opnemen. Er zijn echter al wat scheurtjes waar te nemen. Martin voelt zich niet op zijn gemak en is erg vergeetachtig. Als hij opbiecht wat hem zo dwars zit raken de poppen aan het dansen.
Maar wie had kunnen bedenken dat Martin bij zijn zoektocht naar een buitenhuis verliefd zou worden op Sylvia, een geit? Ria Eimers en Bert Luppes nemen hun personages, Stevie en Martin, en de liefde voor de geit heel serieus, waardoor deze komedie zeer wrange kanten begint te krijgen. Martin bezoekt zelfs een hulpgroep voor mensen zoals hij, om zijn existentiële liefde voor de geit te begrijpen. Stevie smijt het serviesgoed aan gort om haar standpunt kracht bij te zetten, voor ze het huis verlaat.
Ondanks al deze tragiek blijft de lach de overhand houden. Nergens wordt het echt schrijnend, waardoor je een vermakelijke avond krijgt voorgeschoteld, maar niet diep geraakt wordt. Er wordt wel erg gemakkelijk gegrepen naar de grap. Zo wordt puberzoon Billy gesommeerd zandtaartjes te gaan bouwen en prompt komt hij terug met een in zand geboetseerde lul.
Alsof de bestialiteit nog niet genoeg is, komt ook de homoseksualiteit van de zoon nog uitgebreid aan de orde. Er wordt gedaan alsof er geen probleem van gemaakt wordt, maar waarom er vervolgens een erotische scène tussen vader en zoon gespeeld moet worden blijft onduidelijk. Noch Albee, noch regisseuse Mirjam Koen vellen een moraal oordeel. Ook wordt niet duidelijk welke van beide liefdes nu geaccepteerd dan wel afgekeurd wordt.
De tekst van Albee wordt muzikaal benaderd en de personages drukken zich zeer zorgvuldig uit. Woordspelingen zijn aan de orde van de dag. Samen met een gestileerde vormgeving van Gerrit Timmers wordt gezorgd voor voldoende afstand tot het bizarre gegeven. De geloofwaardigheid van de personages wordt hierdoor geen geweld aangedaan en tegelijkertijd wordt wel ruimte geboden voor relativering.
Met ‘De Geit, of Wie is Sylvia’ wordt geen duidelijk statement gemaakt. Meer aandacht gaat uit naar de acteurs, die alle ruimte krijgen om te schitteren. Naast sterrenduo Ria Eimers en Bert Luppes weten ook Joost Bolt (zoon Billy) en Willem de Wolf (huisvriend Ross) zich uitstekend staande te houden. Het is een aangename voorstelling, die speelt met schaamte, maar de diepgang van dit uitermate onprettige gevoel mist. Zelfs het dramatische einde weet daar geen verandering in te brengen.

25 februari 2009

Lizzy Timmers blaast leven in Kaap Kat

“Durf jij de Kaap aan?” prijkt op diverse posters in de stad. Lang was Katendrecht, de Kaap, een plek waar armoede en prostitutie hoogtij vierden. Momenteel voert de gemeente Rotterdam actief campagne om de Kaap aan te prijzen bij welgestelde Rotterdammers. De in Rotterdam geboren en getogen Lizzy Timmers maakt voor Productiehuis Rotterdam een voorstelling over dit afvoerputje van Rotterdam: Kaap Kat. Al deze aandacht voor een bijzonder stukje Rotterdam maakt nieuwsgierig.

De omtrek van Katendrecht is met wit tape op de zwarte vloer afgeplakt. Een strook rode tl-lampen hangt erboven en verwijst naar het rosse imago van het stadsdeel. Laurens Joensen pingelt op een gitaar. Met minimale middelen wordt de sfeer en het leven van Katendrecht opgewekt. Lizzy Timmers begint te vertellen, over de ontstaansgeschiedenis van dit schiereiland dat een heel eigen cultuur heeft en niets te maken heeft met ‘de stad Rotterdam’ aan de overzijde van de brede Maas. Met vogelperspectief vliegt ze over de wijk en ziet dijken gebouwd worden, graslanden ontstaan en boerderijen verschijnen. De armoede uit ‘de stad’ komt er niet, verbeelden Lizzy’s medespelers Yonina Spijker en Arend Pinoy door een oude schoonmakende vrouw en een rat te spelen.
De aanleg van de overslaghavens, de Rijn- en Maashaven, aan weerszijde van Katendrecht laten enkele honderden huizen in het water verdwijnen. Langzaam begint de geschiedenis scheurtjes te vertonen en wordt het armoedevrije stukje land een plek waar naast veel werkgelegenheid ook groot verdriet ontstaat. Spijker en Pinoy spelen een scène waarin de jongen voor enkele weken de zee op gaat en het meisje na zeven jaar nog steeds op haar blonde liefde wacht.
De voorstelling zit vol met dergelijke speelse intermezzo’s, waardoor de geschiedenisles voldoende lucht en leven wordt ingeblazen om boeiend te blijven. Op deze manier weet Timmers ook een persoonlijke toets toe te voegen. Gekke scènes, weemoedige liedjes en subtiele dansjes geven haar interpretatie van de Kaap weer.
De vorm zorgt voor grote transparantie waar alle performers goed raad mee weten. Open en bloot geven ze zichzelf ten behoeve van het grotere verhaal. Het ontlokt veel reacties uit het publiek, waardoor een grote betrokkenheid ontstaat. Aan het slot vertelt Timmers dat ze samen met haar vormgever Maarten van Otterdijk naar een reünie op de Kaap ging om verhalen te horen. De schaamte die ze daarbij voelde, deelt ze in de voorstelling met haar publiek. Ze komt zelf niet uit Katendrecht en heeft het gevoel hun verhalen te ‘stelen’. Op slinkse wijze redt ze zich hieruit, waardoor ze tegelijkertijd haar voorstelling legitimeert én de bewoners van Katendrecht in hun waarde laat.
Nu wordt de Kaap grotendeels gerenoveerd en voor de echt schrijnende gevallen moet een oplossing gezocht worden. Zij kunnen hun gerenoveerde en dus veel duurdere huizen niet meer betalen. De nostalgie die een rijkere bevolkingslaag moet aanspreken, gezien de aantrekkende campagne van de gemeente, kent dus ook een keerzijde. Lizzy Timmers weet het evenwicht tussen valse romantiek en genadeloze werkelijkheid goed te bewaren. Haar inwoners van Katendrecht leven.

22 februari 2009

Heb me door bijzondere decoropstelling laten verleiden om weer eens naar het Nationale Toneel te gaan. Kopenhagen van Michael Frayne was dit keer aan de beurt. Als hoorspel heel aardig, prima acteurs, prima verhaal, dat ik liever gelezen zou hebben. Pas na de pauze is er enige reden voor de opstelling. Zoals verwacht niet om heel lang over na te blijven denken.

14 februari 2009

Tien Geboden van NTGent/Wunderbaum. Voldoet volledig aan de verwachtingen, maar overtreft ze niet. Eigenlijk valt er niet meer over te zeggen dan dat het gewoon goed is. Maar toch een recensie erover geschreven:

Marathon Tien Geboden houdt spanning vast

Vorig seizoen speelde NTGent met groot succes het eerste deel van de ‘Tien Geboden’. Onder regie van Johan Simons speelden de acteurs van Wunderbaum aangevuld met acteurs uit het ensemble van NTGent de eerste vijf geboden. Eindelijk speelt nu ook deel twee in de Nederlandse theaters. Beide delen zijn achter elkaar te zien in een marathon, waarin alle tien de geboden aan bod komen. Samen zorgen ze voor een dag theater vol emoties, stevig spel en als uitsmijter een glimlach.

Tussen het eerste van ‘Tien Geboden’ en het tweede deel zijn nogal wat verschillen te ontdekken. Sloot het eerste deel met gebod vijf nog af met een indringend relaas van een moeder over haar ter dood veroordeelde zoon, het slot van deel twee is met het tiende gebod Gij zult niets begeren wat uw naaste toebehoort een stuk luchtiger. In een soort klucht razen Walter Bart, Matijs Jansen achter Frank Focketyn aan over het podium: doel is de postzegelverzameling van hun overleden vader compleet maken. Met deze tragikomedie wordt een glimlach getoverd op het gezicht van de toeschouwer, wat een welkome afwisseling is op de veel ernstiger zaken, die in de overige geboden aan bod komen.
Zeker in de eerste vijf geboden worden heftige persoonlijke drama’s verteld. In deel twee zijn grotere regiekeuzes gemaakt en staat het theater zelf meer op de eerste plaats en de persoonlijke drama’s op een goede tweede. Zo wordt in gebod acht bijvoorbeeld de hele zaal betrokken. Verschillende acteurs bevinden zich dan tussen het publiek, dat als geheel toehoorder is bij een lezing over ethiek en als zodanig getuige is van een verbijsterende onthulling omtrent de gerespecteerde hoogleraar. De scheiding tussen acteurs, die publiek spelen en het ‘echte’ publiek wordt daarmee diffuus gemaakt. Ook in gebod negen is de vorm belangrijker dan de inhoud. Het decor wordt compleet overhoop gesmeten, wat enerzijds de emoties van de overspelige vrouw ondersteund, anderzijds ook de aandacht afleidt van dit niet meer zo intieme probleem.
De televisieserie Dekalog van de Poolse regisseur Krzysztof Kieslowski diende als basis voor de bewerking die dramaturg Koen Tachelet en regisseur Johan Simons voor deze marathon maakten. Met weinig woorden en veel suggestieve beelden vertellen de delen elk een verhaal waarin op vrije wijze gerefereerd wordt aan een van de tien geboden uit de bijbel. Ook in de toneelbewerking wordt religie slechts zijdelings aangehaald en is het aan de toeschouwer om de verhalen aan de geboden te koppelen. Zo wordt het gebod ‘Gij zult niet stelen’ uitgewerkt door een jonge moeder haar eigen kind te laten ‘stelen’. Maartje Remmers speelt de dochter, die bij haar biologische vader, teddyberenmaker Walter Bart, beren in haar jurk blijft stoppen. Wine Dierickx vertolkt de moeder, die het recht aan haar kant heeft staan, zo beweert ze zelf. Het is een zeer ontroerende scène, waar de onbeholpenheid vanaf straalt. De voorstelling zit vol met dergelijke pareltjes, waarin de acteurs zich van hun beste kant kunnen laten zien en ook Johan Simons goed uit de voeten kan. Het is een mooie afwisseling tussen klein en ontroerend en groots en meeslepend.
Ook muziek speelt een opvallende rol. Vaker werkt Simons met muziek in diverse muziektheater- en operaproducties en zijn ervaringen daar doordringen ook zijn theatervoorstellingen. Een liefdesliedje is bijvoorbeeld de enige aanwijzing dat de jongen en een meisje uit het eerste gebod elkaar aardig vinden. Op deze manier wordt muziek vaker in de voorstelling ingezet, waardoor niet alleen lucht en relativering gegeven wordt, maar ook informatie zonder daar verder woorden aan te wijdden. Als zodanig is het bijna een vervanging van de sferische filmbeelden die Kieslowski tot zijn beschikking heeft om de verhalen te vertellen.
Al met al is ‘Tien geboden’ een evenwichtige voorstelling, die de toeschouwer alle hoeken van de menselijke emoties laat zien en tegelijkertijd alle theatrale mogelijkheden benut. De verschillen tussen deel één en twee zorgen voor een goede dynamiek en de delen doen kwalitatief niet voor elkaar onder. De lange dag wordt zo meer dan goedgemaakt en de belofte die deel één opriep is in deel twee meer dan waargemaakt.

Werd er maar meer van dit soort theater gemaakt...

7 februari 2009

Reigen van Theatergroep Max. Een sensuele, actieve, energieke voorstelling die het helaas niet tot het einde toe volhoudt. Te veel chaos aan het einde, te weinig gedoseerd.
Maar het begin is heel sterk en to the point. Live sex!!!

6 februari 2009

Kinderheil van Dennis Kelly door 't Arsenaal en de Queeste. Vorig jaar nog de geweld(ad)ige Osama the Hero, die de spijker volledig op de kop sloeg. Nu helaas de dubbele bodem eruit gehaald. Blijft in de anekdotiek hangen en er is niets meer over van op het verkeerde been zetten, waardoor de voorstelling (zonder expliciet geweld ditmaal) spanning zou kunnen krijgen.
Lien de Graeve speelt wel fantastisch. Ook Tom Ternest was goed.

16 januari 2009

Circus Taoub van Groupe Acrobatique de Tanger gezien. Eenvoudige ontroering, mooie kunstjes. Al klinkt dat te neerbuigend. Fijn om gezien te hebben.

14 januari 2009

Betaald theater kijken, ook leuk.
De try-out van Snapshotsushi met echte sushi, limonadesiroop en karaoke. Een leuk voorproefje van het YoungDock festival en het nieuwe Rotterdamse gezelschap Siberia.

11 januari 2009

Acrobatiek zorgt voor grootse wereld

Eerder werd al met succes het boek ‘De zwarte met het witte hart’ van Arthur Japin door het Onafhankelijk Toneel bewerkt tot de opera Kwasi en Kwame. Het Boekenweekgeschenk van Arthur Japin uit 2006 ‘De grote wereld’ is nu de inspiratiebron voor een heerlijke voorstelling vol acrobatiek en liefde. Het spel mag dan niet altijd even goed zijn, de acrobatische toeren zijn van hoge kwaliteit en van oogstrelende schoonheid.

Het Onafhankelijk Toneel uit Rotterdam slaagt er regelmatig in om een roman succesvol te bewerken tot een voorstelling voor een breed publiek. Genoot het publiek vorig seizoen nog van een schitterende René van ’t Hoff in ‘Vallende Ster’ van Bernlef, deze winter wordt er volop genoten van ‘De grote wereld’. Het verhaal is simpel, maar juist daardoor ontroerend. Voor de Tweede Wereldoorlog leefden dwergen vreedzaam in een soort reizend Madurodam bijeen tot vermaak van de groten. Met de komst van Hitler werden deze dwergen uiteengedreven en zijn velen gestorven. Tegen deze achtergrond schreef Japin een liefdesverhaal tussen Lammy en Rosa. Hun verschillende houding ten opzichte van hun onvolgroeide gestalte, zorgt voor een levenslange scheiding.
Dit hartverscheurende verhaal wordt echter in een opgewekte voorstelling verteld. Bij aanvang stellen de acteurs zich in een bonte stoet tentoon. De één is nog gekker dan de ander, nog leniger of een nog betere jongleur. En dan stapt Tessa Jonge Poerink het podium op. Ook zij stelt zichzelf tentoon, ze doet echter niets. Zij is klein. Maar met een veroverende lach is ze de ster van de avond. Zij vertelt haar verhaal over haar grote liefde Lammy, samen met vier muzikanten en zeven leerlingen van de Rotterdam Circus Artsopleiding van Codarts in Rotterdam.
Het is een gouden greep. De leerlingen zijn geen geschoolde acteurs, maar dat geeft niet, want regisseur Els van der Jagt heeft dankbaar gebruik gemaakt van hun vermogen om met bewegingen, dans, jongleren en acrobatiek een helder verhaal te vertellen. Samen met de aanstekelijke muziek en een slim decor worden begrijpelijke indrukken gegeven van de wereld waarin in Lammy en Rosa leefden. Feilloos wordt duidelijk hoe het is om anders te zijn en hoe je daarvan gebruik kunt maken om geaccepteerd te worden.
Jonge Poerink fungeert als een verteller en houdt de verhaallijn glashelder. Hoewel zij Rosa ‘is’, heeft Van der Jagt gekozen om een ander meisje ook de rol van Rosa te laten spelen. Jolinde Nijland is vooral een aandoenlijke pubermeisje, maar samen Anders Jensen die haar geliefde Lammy speelt, wordt ze een mooi koppel. Jensen maakt indruk als paalklimmer, maar hij is ook een ontroerende Lammy, waarin je je als toeschouwer gemakkelijk kunt inleven.
Jongleurs en acrobaten worden ingezet om de scènes die Rosa beschrijft beeldend uit te voeren. Deze kunsten worden afgewisseld met enkele groepsscènes, waarin elke artiest iets mag zeggen. Dat het geen acteurs zijn wreekt zich op zulke momenten, ze zijn geloofwaardiger als zij alleen hun kunsten vertonen. Dan zijn ze gewoon goed.
Al met al zorgt ‘De Grote Wereld’ voor een geslaagde middag, de muziek en acts zorgen voor voldoende afwisseling in een treurig verhaal met heftige thematiek. Het is knap om te zien hoe positief de problematiek gebracht wordt, zonder dat er medelijden opgewekt wordt. De voorstelling lijkt te willen zeggen: Ieder heeft zijn eigen kwaliteiten.

10 januari 2009

Na ruim een jaar gewacht te hebben, dan nu eindelijk Instinct van NTGent. Vorig jaar had dhr. Bokma stemproblemen, waardoor de tournee afgelast werd. Nu deed 'ie het weer.
Verfrissend, fijne acteurs met rollen waarin sommigen hun kunnen niet volledig konden laten zien. Goed gezongen ook. Wim Opbrouck doet overigens in het geheel niet onder voor Bokma, maar niemand die het over hem heeft. Een inspirerende voorstelling die enthousiast maakt om net zo'n gekke over-the-top voorstelling te maken, die verduveld goed in elkaar zit.

8 januari 2009

Geletterde mensen van alleskunstenaar Ramsey Nasr en muzikant Mauro Pawlowski bezocht. Jammer dat ze voor de pauze bewijzen dat ze alles kunnen door het niet te laten zien. Na de pauze gelukkig deelgenoot geworden van de liefde voor muziek en Sjostakovitsj in het bijzonder. Zowel voor als na de pauze maakten ze enkele rake opmerkingen over kunst.
En zo charmant. Pom pom.

7 januari 2009

Mighty Society moet nog maar wachten. Medea van het Nationale Toneel krijgt de voorkeur.
Peter Blok verrassend losjes en geloofwaardig. Bij hem kwamen de zinnen moeiteloos uit zijn mond. Ook Ariane Schluter goed, maar zij heeft altijd iets dramatisch over zich. Kwaliteit van bijvoorbeeld Bien de Moor en Vincent Linthorst kwam niet naar voren.
Koor een trucje, weinig spannend.
Decor erg mooi, jammer dat het tijdens de voorstelling al zo technisch hoogstaand afgebroken wordt. Filmpjes deels acceptabel, deels weinig toevoegend.
En waarom gaan de personages zo op het oog zonder logica op en af via verschillende kanten?

3 januari 2009

Wintervögelchen van Jan Decorte en Comp. Marius.
Prachtig Vlaams. Maar teveel een trucje. Beiden kunnen beter. Vermakelijk met gniffels. "Grom."